علائم و تشخیص هموروئید (بواسیر)؛ علائم اولیه تا روش تشخیص
علائم هموروئید بسته به نوع بیماری، محل ایجاد و شدت آن متفاوت است.
بعضی افراد ممکن است تنها مقدار کمی خونریزی روشن هنگام دفع داشته باشند، در حالی که برخی دیگر با درد، خارش، سوزش، تورم یا بیرون زدگی توده از مقعد مواجه می‌شوند.
هموروئید یا بواسیر به تورم و تغییرات غیرطبیعی در بافت های هموروئیدی اطراف کانال مقعد و قسمت پایینی راست روده گفته میشود.
این بیماری به دو نوع اصلی هموروئید داخلی و هموروئید خارجی تقسیم می شود و هرکدام می توانند علائم متفاوتی ایجاد کنند.
شناخت علائم اولیه بواسیر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از موارد خفیف با اقدامات ساده قابل کنترل هستند.
از طرف دیگر، خونریزی مقعدی همیشه نشانه هموروئید نیست و بیماری هایی مانند شقاق، پولیپ، بیماری های التهابی روده و برخی مشکلات مهم تر نیز می توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
بنابراین هدف از تشخیص هموروئید فقط تأیید وجود بواسیر نیست؛
بلکه پزشک باید مشخص کند علائم دقیقاً ناشی از چه بیماری‌ای هستند، هموروئید در صورت وجود از چه نوعی است و شدت آن چقدر است.
نکته مهم: اگر خونریزی مقعدی برای اولین بار ایجاد شده، تکرار میشود یا همراه با کاهش وزن، تغییر عادات دفع، ضعف، سرگیجه، درد شدید یا سایر علائم غیرمعمول است، نباید بدون بررسی پزشکی آن را به بواسیر نسبت داد.
علائم هموروئید (بواسیر) چیست؟
- شایع ترین علائم بواسیر عبارت‌اند از:
- خونریزی قرمز روشن هنگام یا بعد از اجابت مزاج
- درد یا حساسیت اطراف مقعد
- خارش مقعد
- سوزش و تحریک پوست
- تورم اطراف دهانه مقعد
- احساس وجود توده یا برآمدگی
- بیرون‌زدگی بافت از مقعد
- احساس فشار یا ناراحتی در ناحیه مقعد
- احساس دفع ناقص در برخی افراد
همه افراد مبتلا به هموروئید الزاماً تمام این علائم را ندارند.
همچنین شدت نشانه‌ها میتواند در طول زمان تغییر کند؛
برای مثال ممکن است بواسیر ابتدا فقط با خونریزی همراه باشد و بعداً با بیرون‌زدگی یا ناراحتی هنگام دفع نیز ظاهر شود.
در ادامه، تفاوت دقیق علائم بواسیر داخلی و خارجی را بررسی می‌کنیم تا مشخص شود هر نوع هموروئید معمولاً با چه نشانه‌هایی همراه است.
علائم بواسیر داخلی و خارجی چیست؟
علائم هموروئید داخلی و خارجی به دلیل تفاوت محل قرارگیری این دو نوع بواسیر، یکسان نیست.
هموروئید داخلی در داخل کانال مقعد ایجاد میشود، در حالی که هموروئید خارجی زیر پوست اطراف دهانه مقعد قرار دارد.
به همین دلیل، نوع علامت و شدت درد در آن‌ها متفاوت است.
علائم هموروئید داخلی
مهم ترین علائم بواسیر داخلی عبارت‌اند از:
- خونریزی قرمز روشن هنگام دفع
- مشاهده خون روی دستمال یا سطح مدفوع
- بیرون زدگی بافت از مقعد در مراحل پیشرفته‌تر
- احساس فشار یا وجود جسم در مقعد
- احساس دفع ناقص
- ترشح مخاطی و تحریک پوست اطراف مقعد
- خارش و سوزش در برخی افراد
خونریزی بدون درد یکی از علائم شناخته شده هموروئید داخلی است.
این خونریزی معمولاً هنگام اجابت مزاج یا بلافاصله پس از آن اتفاق می‌افتد.
با پیشرفت بیماری، هموروئید داخلی ممکن است از مقعد بیرون بزند.
میزان بیرون زدگی در تعیین درجه هموروئید اهمیت دارد؛
به طوری که در درجه دوم بافت بیرون آمده خود به خود برمی گردد، در درجه سوم معمولاً به کمک دست نیاز دارد و در درجه چهارم بیرون‌زدگی دائمی است.
علائم هموروئید خارجی
بواسیر خارجی بیشتر با علائم موضعی اطراف مقعد همراه است. شایع ترین نشانه‌های آن عبارت‌اند از:
درد و حساسیت اطراف مقعد
تورم
احساس یا مشاهده توده
خارش و سوزش
ناراحتی هنگام نشستن
درد هنگام دفع مدفوع
خونریزی در برخی موارد
از آنجا که هموروئید خارجی در ناحیه ای قرار دارد که پایانه های عصبی بیشتری وجود دارد، درد در این نوع بواسیر شایع تر است.
اگر داخل یک هموروئید خارجی لخته خون تشکیل شود، به آن هموروئید ترومبوزه گفته میشود.
در این حالت معمولاً یک توده سفت و دردناک به طور ناگهانی در اطراف مقعد ایجاد میشود و ممکن است رنگ آن آبی یا بنفش باشد.
| هموروئید خارجی | هموروئید داخلی | ویژگی |
| زیر پوست اطراف مقعد | داخل کانال مقعد | محل |
| درد و تورم | خونریزی روشن | علامت شایع |
| شایع تر | معمولاً کمتر | درد |
| شایع تر | بیشتر در صورت بیرون زدگی | توده قابل لمس |
| ممکن است ایجاد شود | کمتر | لخته خون |
البته وجود هر یک از این علائم به تنهایی برای تشخیص بواسیر کافی نیست و در صورت تداوم خونریزی، درد یا ایجاد توده، معاینه پزشکی اهمیت دارد
علائم خاص هموروئید کدام اند؟
برخی نشانه‌ها در هموروئید یا بواسیر بیشتر دیده می‌شوند و می‌توانند پزشک را به این بیماری مشکوک کنند.
با این حال، هیچ علامتی به تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کند و در صورت وجود خونریزی یا علائم غیرمعمول، بررسی پزشکی ضروری است.
خونریزی قرمز روشن
یکی از مشخص ترین علائم بواسیر، مشاهده خون قرمز روشن هنگام دفع است.
خون ممکن است روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده شود.
در هموروئید داخلی، خونریزی معمولاً بدون درد است و ممکن است بعد از دفع ظاهر شود.
شدت خونریزی میتواند از چند لکه خون تا خونریزی قابل توجه متفاوت باشد.
بیرون زدگی از مقعد
در برخی افراد، بافت هموروئیدی هنگام دفع از مقعد خارج میشود.
این حالت بهخصوص در هموروئید داخلی درجه ۲ تا ۴ دیده میشود.
بیرون زدگی ممکن است ابتدا فقط هنگام اجابت مزاج اتفاق بیفتد و بعد از آن خود به خود برطرف شود.
با پیشرفت بیماری، ممکن است برای بازگرداندن بافت به داخل به کمک دست نیاز باشد یا توده به صورت دائمی بیرون بماند.
توده یا برآمدگی اطراف مقعد
احساس یک توده در اطراف مقعد می تواند از علائم بواسیر خارجی باشد.
اگر این توده به‌طور ناگهانی ایجاد شده و سفت، متورم و بسیار دردناک باشد، احتمال هموروئید خارجی ترومبوزه مطرح میشود.
با این حال، آبسه و برخی بیماریهای دیگر نیز می توانند باعث ایجاد توده شوند و تشخیص صرفاً با لمس یا مشاهده ظاهر توده امکان‌پذیر نیست.
خارش و سوزش
خارش مقعد ممکن است به دلیل تحریک پوست، ترشحات مخاطی یا بیرون زدگی هموروئید ایجاد شود.
سوزش نیز ممکن است پس از اجابت مزاج یا پاک‌کردن مکرر ناحیه بیشتر شود.
احساس فشار یا دفع ناقص
برخی بیماران احساس فشار، سنگینی یا وجود جسم در ناحیه مقعد دارند.
احساس دفع ناقص نیز ممکن است در صورت وجود هموروئید داخلی بیرون‌زده ایجاد شود.
آیا درد شدید از علائم معمول هموروئید است؟
درد شدید بیشتر با هموروئید خارجی ترومبوزه یا مشکلات دیگری مانند شقاق و آبسه مقعدی ارتباط دارد.
بنابراین اگر درد شدید، ناگهانی یا همراه با تب و تورم ایجاد شود، نباید آن را صرفاً بواسیر در نظر گرفت و بهتر است سریع‌تر معاینه شوید.
علائم هموروئید در شرایط و سنین مختلف
علائم بواسیر در همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند سن، بارداری، یبوست و شرایط جسمی می توانند بر شدت و نوع نشانه‌ها تأثیر بگذارند.
با این حال، تفاوت اصلی علائم معمولاً به نوع هموروئید و شدت بیماری مربوط است.
علائم هموروئید در زنان
علائم بواسیر در زنان تفاوت اساسی با مردان ندارد و می تواند شامل خونریزی روشن، خارش، سوزش، درد، تورم و بیرون‌زدگی باشد.
با این حال، بارداری یکی از شرایطی است که احتمال ایجاد یا تشدید هموروئید را افزایش می دهد.
افزایش فشار رحم، تغییرات هورمونی و یبوست دوران بارداری می‌توانند باعث بروز علائم شوند.
فشار هنگام زایمان نیز ممکن است موقتاً وضعیت هموروئید را تشدید کند.
علائم هموروئید در مردان
در مردان نیز نشانه‌های اصلی شامل خونریزی، درد، خارش، تورم و بیرون زدگی است.
یبوست، نشستن طولانی مدت، کم تحرکی و فعالیت هایی که فشار زیادی به شکم وارد می‌کنند، می‌توانند در تشدید علائم نقش داشته باشند.
علائم بواسیر در سالمندان
با افزایش سن، بافت های نگهدارنده عروق هموروئیدی ممکن است ضعیف‌تر شوند و احتمال بروز یا بیرون زدگی هموروئید افزایش پیدا کند.
با این حال، خونریزی مقعدی در افراد مسن نباید خودکار به بواسیر نسبت داده شود.
پزشک ممکن است برای رد سایر علل خونریزی، بررسی‌های بیشتری را توصیه کند.
علائم هموروئید در جوانان
بواسیر فقط مختص افراد مسن نیست و در جوانان نیز ممکن است ایجاد شود.
یبوست، رژیم غذایی کم‌فیبر، نشستن طولانی، کم تحرکی و زور زدن هنگام دفع از عوامل مهم در این گروه هستند.
در افراد جوان نیز وجود خونریزی مداوم یا علائم غیرمعمول نیازمند بررسی است.
علائم هموروئید در دوران بارداری
در بارداری ممکن است خونریزی روشن، خارش، تورم، درد یا احساس توده در اطراف مقعد ایجاد شود.
برای درمان این علائم، بهخصوص مصرف دارو یا پماد، بهتر است زنان باردار ابتدا با پزشک یا ماما مشورت کنند.
آیا علائم هموروئید در همه افراد یکسان است؟
خیر. ممکن است یک فرد فقط خونریزی داشته باشد و فرد دیگری با درد و توده مواجه شود.
بنابراین شدت علائم به تنهایی میزان پیشرفت بیماری را مشخص نمی‌کند و تشخیص نوع و درجه هموروئید به معاینه پزشکی نیاز دارد.
چگونه بفهمیم علائم ما مربوط به بواسیر است؟
تشخیص بواسیر فقط بر اساس یک علامت امکان پذیر نیست. برای مثال، خونریزی مقعدی از علائم شایع هموروئید است، اما بیماریهای دیگری مانند شقاق، پولیپ یا برخی مشکلات روده نیز می توانند باعث خونریزی شوند.
با این حال، ترکیب علائم میتواند سرنخ‌هایی درباره احتمال هموروئید ایجاد کند.
| احتمال ارتباط با هموروئید | علامت |
| شایع، بهخصوص در هموروئید داخلی | خون قرمز روشن هنگام دفع |
| بیشتر در هموروئید خارجی | درد و توده اطراف مقعد |
| ممکن است در هر دو نوع دیده شود | خارش و سوزش |
| بیشتر در هموروئید داخلی پیشرفته | بیرون‌زدگی هنگام دفع |
| احتمال هموروئید خارجی ترومبوزه | توده ناگهانی و بسیار دردناک |
| میتواند ناشی از بیماریهای دیگری مانند شقاق باشد | درد شدید هنگام دفع |
آیا خونریزی بدون درد نشانه بواسیر است؟
خونریزی قرمز روشن و بدون درد، به خصوص هنگام دفع، می تواند با هموروئید داخلی ارتباط داشته باشد. اما این علامت به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
اگر خونریزی برای اولین بار ایجاد شده، ادامه‌دار است، مقدار آن زیاد شده یا با تغییر عادات دفع، کاهش وزن، ضعف و سایر علائم همراه است، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.
آیا هر توده‌ای در مقعد بواسیر است؟
خیر. توده اطراف مقعد ممکن است ناشی از هموروئید، هموروئید ترومبوزه، آبسه، فیستول یا مشکلات دیگر باشد.
توده دردناک همراه با تب بهخصوص نیازمند بررسی سریع است، زیرا آبسه مقعدی نیز میتواند چنین علائمی ایجاد کند.
بنابراین بهتر است به‌جای خودتشخیصی، در صورت ماندگاری یا شدت گرفتن علائم، معاینه انجام شود.
تشخیص دقیق مشخص می‌کند که آیا علائم واقعاً ناشی از بواسیر هستند و در صورت وجود هموروئید، نوع و شدت آن چیست.
تشخیص هموروئید چگونه انجام میشود؟
تشخیص هموروئید یا بواسیر معمولاً با بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه ناحیه مقعد انجام میشود.
هدف از تشخیص فقط شناسایی هموروئید نیست؛ پزشک باید مشخص کند علائم به کدام نوع هموروئید مربوط هستند و آیا بیماری دیگری میتواند علت خونریزی، درد یا تغییرات ناحیه مقعد باشد.
۱. بررسی علائم و سابقه پزشکی
پزشک ابتدا درباره علائم سؤال می‌کند. مواردی مانند زمان شروع مشکل، دفعات خونریزی، رنگ خون، وجود درد، خارش، تورم، بیرون‌زدگی و تغییر در عادات دفع اهمیت دارند.
همچنین ممکن است درباره سابقه یبوست یا اسهال، رژیم غذایی، بارداری، بیماری های گوارشی، دارو های مصرفی و سابقه خانوادگی برخی بیماری های روده سؤال شود.
رنگ و الگوی خونریزی نیز اهمیت دارد؛ برای مثال خون قرمز روشن هنگام دفع می تواند در هموروئید داخلی دیده شود، اما تشخیص صرفاً بر اساس رنگ خون انجام نمی‌شود.
۲. معاینه ظاهری مقعد
در مرحله بعد، پزشک پوست و اطراف دهانه مقعد را بررسی می کند. این معاینه میتواند وجود مواردی مانند:
- هموروئید خارجی
- توده یا تورم
- هموروئید ترومبوزه
- شقاق مقعدی
- التهاب یا تحریک پوست
- ترشح غیرطبیعی
را مشخص کند.
در برخی موارد، ظاهر ناحیه برای تشخیص بواسیر خارجی کافی است؛
اما برای بررسی هموروئید داخلی ممکن است معاینه بیشتری لازم باشد.
۳. معاینه انگشتی رکتوم
در معاینه انگشتی رکتوم، پزشک با استفاده از دستکش و روان کننده، داخل قسمت پایینی راست روده را بررسی می‌کند.
این روش می تواند به شناسایی توده ها، حساسیت، تغییرات غیرطبیعی یا سایر مشکلات ناحیه کمک کند.
البته همه هموروئید های داخلی با معاینه انگشتی قابل مشاهده یا تشخیص نیستند؛ بنابراین در صورت نیاز از روش‌های دیگری استفاده میشود.
۴. آنوسکوپی
آنوسکوپی روشی برای مشاهده داخل کانال مقعد و قسمت پایینی راست روده با استفاده از وسیله ای به نام آنوسکوپ است.
این روش می تواند به پزشک در بررسی هموروئید داخلی و سایر علل احتمالی خونریزی کمک کند.
آنوسکوپی معمولاً یک بررسی کوتاه است و در مواردی که علائم به هموروئید داخلی مشکوک باشند، میتواند اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد.
آیا برای تشخیص بواسیر همیشه کولونوسکوپی لازم است؟
خیر. کولونوسکوپی برای همه افراد مبتلا به هموروئید ضروری نیست. پزشک بر اساس سن، سابقه پزشکی، الگوی خونریزی، تغییر عادات دفع، سابقه خانوادگی و سایر علائم تصمیم می‌گیرد آیا بررسی کامل‌تر روده لازم است یا خیر.
اگر خونریزی علت مشخصی نداشته باشد یا علائم با الگوی معمول بواسیر مطابقت نداشته باشند، ممکن است بررسی‌های بیشتری برای رد سایر بیماریهای گوارشی توصیه شود.
در نتیجه، تشخیص قطعی هموروئید با کنار هم قرار دادن علائم، معاینه و در صورت نیاز بررسی های تکمیلی انجام میشود و بهتر است صرفاً بر اساس مشاهده خون یا توده، تشخیص خودسرانه داده نشود.
تشخیص افتراقی هموروئید با بیماری های مشابه
بسیاری از بیماریهای ناحیه مقعد و قسمت پایینی دستگاه گوارش می توانند علائمی شبیه هموروئید یا بواسیر ایجاد کنند.
به همین دلیل، وجود خونریزی، درد یا توده به تنهایی برای تشخیص بواسیر کافی نیست.
پزشک هنگام بررسی علائم، بیماریهای مشابه را نیز در نظر می‌گیرد تا علت اصلی مشخص شود.
| تفاوت مهم با هموروئید | علائم احتمالی | بیماری |
| درد هنگام و بعد از دفع معمولاً برجسته‌تر است | درد تیز یا سوزشی هنگام دفع، خونریزی روشن | شقاق مقعدی |
| درد مداوم و تب بیشتر به نفع آبسه است | درد شدید، تورم، قرمزی و گاهی تب | آبسه مقعدی |
| ترشح مداوم یا ایجاد مسیر پوستی میتواند مطرح‌کننده فیستول باشد | ترشح، درد یا سوراخ غیرطبیعی اطراف مقعد | فیستول مقعدی |
| ممکن است بدون علائم مقعدی مشخص وجود داشته باشند | گاهی خونریزی بدون درد | پولیپ‌های روده |
| معمولاً علائم گوارشی گسترده‌تری وجود دارد | خونریزی، اسهال، درد شکم | بیماریهای التهابی روده |
| نیازمند بررسی پزشکی و گاهی آزمایش‌های تکمیلی هستند | خونریزی، تغییر اجابت مزاج یا کاهش وزن | برخی بیماریهای روده و راست‌روده |
تفاوت علائم شقاق و هموروئید چیست؟
یکی از مهم‌ترین بیماری‌هایی که ممکن است با بواسیر اشتباه گرفته شود، شقاق مقعدی است.
در شقاق، معمولاً درد تیز یا سوزشی هنگام دفع و مدتی پس از آن برجسته است و ممکن است مقدار کمی خون قرمز روشن نیز دیده شود.
در مقابل، هموروئید داخلی بیشتر می تواند با خونریزی روشن و بدون درد همراه باشد.
البته ممکن است یک فرد به‌طور همزمان به هموروئید و شقاق مبتلا باشد.
آیا درد و تب میتواند نشانه بواسیر باشد؟
درد میتواند در هموروئید خارجی، بهخصوص نوع ترومبوزه، ایجاد شود؛ اما تب همراه با درد و تورم شدید اطراف مقعد بیشتر نیازمند بررسی از نظر عفونت یا آبسه است.
به همین دلیل، در صورت تب، ترشح چرکی، درد شدید و مداوم یا بدترشدن سریع تورم، نباید خودسرانه آن را بواسیر در نظر گرفت.
چرا تشخیص افتراقی اهمیت دارد؟
تشخیص اشتباه ممکن است باعث شود فرد برای مدت طولانی از درمانی استفاده کند که علت اصلی مشکل را برطرف نمی‌کند.
بنابراین اگر خونریزی، درد یا توده جدید ایجاد شده یا علائم ادامه‌دار هستند، معاینه پزشک برای تشخیص دقیق ضروری است.
چه زمانی برای علائم بواسیر باید به پزشک مراجعه کرد؟
برخی علائم بواسیر خفیف ممکن است با اصلاح عادات دفع و مراقبت های اولیه کاهش پیدا کنند؛ اما تداوم، تشدید یا تغییر الگوی علائم نیاز به بررسی پزشکی دارد.
مهم ترین نکته این است که خونریزی مقعدی را بدون تشخیص، صرفاً به هموروئید نسبت ندهیم.
میتوانید برای پیدا کردن درمان ،و اسکلروتراپی هموروئید این مفالات را مطالعه کنید.
در شرایط زیر بهتر است برای بررسی علائم به پزشک مراجعه کنید:
- خونریزی مقعدی برای اولین بار ایجاد شده یا مرتب تکرار میشود.
- مقدار خونریزی زیاد است یا با ضعف، سرگیجه و احساس غش همراه شده است.
- درد شدید یا ناگهانی در اطراف مقعد ایجاد شده است.
- توده ای دردناک، متورم یا سفت در اطراف مقعد ایجاد شده است.
- بیرون زدگی هموروئید به داخل برنمی‌گردد.
- همراه با درد و تورم، تب یا ترشح چرکی وجود دارد.
- عادات دفع شما به طور قابل توجهی تغییر کرده است.
- کاهش وزن بدون علت مشخص دارید.
- علائم با وجود مراقبت های اولیه ادامه پیدا می‌کنند یا مرتب عود می‌شوند.
آیا برای خونریزی مقعدی همیشه باید پزشک را دید؟
هر خونریزی مقعدی الزاماً نشانه بیماری جدی نیست، اما علت آن باید بر اساس شرایط فرد ارزیابی شود.
بهخصوص اگر خونریزی جدید، مکرر یا همراه با علائم دیگری باشد، بهتر است معاینه انجام شود.
در صورت خونریزی شدید، سرگیجه، ضعف شدید یا احساس غش، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
تشخیص زودهنگام کمک می‌کند علت واقعی علائم مشخص شود و در صورت وجود هموروئید، نوع و شدت بیماری نیز تعیین شود.